ยาลดไข้ ยาแก้ปวด และยาสมุนไพร สุนัขและแมวกินยาคนได้หรือไม่?
ยาหลายชนิดมีความแตกต่างกันทั้งด้านการดูดซึม การกำจัดยาออกจากร่างกาย และความไวต่อสารออกฤทธิ์ในสุนัขและแมว ยาบางชนิดจึงอาจทำให้เกิดพิษรุนแรงได้ แม้จะเป็นยาที่ใช้ทั่วไปในคนก็ตาม
ยาหลายชนิดมีความแตกต่างกันทั้งด้านการดูดซึม การกำจัดยาออกจากร่างกาย และความไวต่อสารออกฤทธิ์ในสุนัขและแมว ยาบางชนิดจึงอาจทำให้เกิดพิษรุนแรงได้ แม้จะเป็นยาที่ใช้ทั่วไปในคนก็ตาม
เมื่อสุนัขหรือแมวมีอาการไข้ ปวด ซึม หรือไม่สบาย เจ้าของบางคนอาจคิดว่าสามารถใช้ยาที่มีอยู่ในบ้าน เช่น ยาลดไข้หรือยาแก้ปวดของคนเพื่อช่วยให้อาการดีขึ้น แต่...
"ไม่ควรให้ยาของคนแก่สัตว์เลี้ยงเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากสัตวแพทย์"
ยาแก้ปวดและยาลดไข้ของคนที่ต้องระวัง
- พาราเซตามอล (Paracetamol/Acetaminophen)
พาราเซตามอลเป็นยาที่ใช้ลดไข้และบรรเทาอาการปวดในคน แต่ แมวมีความไวต่อยานี้สูงมาก และสามารถเกิดพิษได้มากกว่าสุนัข
พิษจากพาราเซตามอลสามารถทำให้เกิดความเสียหายต่อตับและทำให้เม็ดเลือดแดงผิดปกติ จนความสามารถในการนำออกซิเจนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อลดลงได้ โดยเฉพาะในแมว จึงไม่ควรนำยาพาราเซตามอลของคนมาให้แมวกินเอง
ในสุนัข แม้ความเป็นพิษจะพบที่ขนาดสูงกว่าหรือจากการได้รับซ้ำ แต่ก็ยังไม่ควรใช้เอง เนื่องจากความเสี่ยงขึ้นอยู่กับขนาดยา ระยะเวลาที่ได้รับ และสุขภาพของสัตว์แต่ละตัว
- ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen)
ไอบูโพรเฟนเป็นยาในกลุ่ม NSAIDs ที่ใช้ในคนเพื่อลดไข้ ลดการอักเสบ และบรรเทาอาการปวด แต่ไม่ควรนำมาให้สุนัขหรือแมวกินเอง
การได้รับไอบูโพรเฟนอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้ รวมถึงความเสียหายต่อไต และหากได้รับในปริมาณมากอาจเกิดอาการทางระบบประสาทและภาวะรุนแรงอื่น ๆ ได้ โดย แมวมีความไวต่อไอบูโพรเฟนมากกว่าสุนัข
- แอสไพริน (Aspirin)
แอสไพรินอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือแผลในทางเดินอาหาร ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด รวมถึงความผิดปกติทางระบบประสาทและเมตาบอลิซึมเมื่อได้รับในปริมาณที่เป็นพิษ โดยแมวมีความเสี่ยงต่อพิษจากแอสไพรินมากกว่าสุนัข และขนาดสูงอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
- นาพรอกเซน (Naproxen)
นาพรอกเซนเป็นยาแก้ปวดและลดการอักเสบของคนที่มีความเสี่ยงต่อสัตว์เลี้ยง การได้รับยาอาจทำให้เกิดอาเจียน ปวดท้อง เลือดออกในทางเดินอาหาร แผลในลำไส้ และภาวะโลหิตจาง โดยแมวอาจไวต่อพิษของยาได้มากกว่าสุนัข
“ยาลดไข้” ของสัตว์กับของคนเหมือนกันหรือไม่?
ไม่ควรนำยาลดไข้หรือยาแก้ปวดของคนมาเทียบขนาดยาแล้วให้สัตว์กินเอง เพราะการเลือกยาและขนาดยาต้องพิจารณาจาก ชนิดสัตว์ น้ำหนัก อายุ โรคประจำตัว ภาวะขาดน้ำ การทำงานของไตและตับ รวมถึงยาชนิดอื่นที่ได้รับอยู่
นอกจากนี้ ยาแก้หวัดหรือยาสูตรผสมของคนอาจมีสารออกฤทธิ์หลายชนิดรวมกัน ทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นหากสัตว์ได้รับเข้าไปโดยไม่ตั้งใจ
"ยาบางชนิดของคนอาจถูกนำมาใช้ในสัตว์ในบางกรณีภายใต้การพิจารณาของสัตวแพทย์ แต่ไม่ได้หมายความว่าเจ้าของสามารถนำมาใช้เองได้"
สมุนไพรและผลิตภัณฑ์ “ธรรมชาติ” ปลอดภัยจริงหรือไม่?
คำว่า “สมุนไพร” หรือ “ธรรมชาติ” ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยสำหรับสุนัขและแมวทุกชนิด
ข้อมูลด้านการใช้สมุนไพรในสัตวแพทย์ยังมีข้อจำกัดสำหรับสมุนไพรและผลิตภัณฑ์หลายชนิด ทั้งในเรื่องประสิทธิภาพ ความปลอดภัย ปริมาณสารออกฤทธิ์ และคุณภาพของผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้สมุนไพรบางชนิดอาจมีปฏิกิริยากับยาที่สัตว์ได้รับอยู่ได้
ตัวอย่างสารจากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหรือสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อสัตว์ ได้แก่
- Alpha-lipoic acid (ALA) — แมวมีความไวต่อพิษมากกว่าสุนัข และอาจเกิดอาเจียน น้ำตาลในเลือดต่ำ อาการทางระบบประสาท รวมถึงความเสียหายต่อตับและไต
- 5-HTP — อาจทำให้เกิด serotonin syndrome ซึ่งอาจมีอาการสั่น ชัก อุณหภูมิร่างกายสูง หัวใจเต้นเร็ว และความผิดปกติทางระบบประสาท
- ผลิตภัณฑ์สมุนไพรบางชนิดอาจมีส่วนผสมอื่น เช่น xylitol คาเฟอีน สารสกัดชาเขียว หรือสารกระตุ้น ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อสัตว์เลี้ยงได้
ดังนั้นจึงไม่ควรนำยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมของคนมาให้สุนัขหรือแมวกินเพื่อรักษาอาการป่วยโดยไม่ได้ปรึกษาสัตวแพทย์
หากเผลอให้ยาคนไปแล้ว ควรทำอย่างไร?
หากสุนัขหรือแมวได้รับยาของคนโดยไม่ได้ตั้งใจ ควรติดต่อสัตวแพทย์โดยเร็ว แม้ว่ายังไม่มีอาการผิดปกติ
ข้อมูลที่ควรเตรียมไปด้วย ได้แก่
- ชื่อยาและสารออกฤทธิ์
- ความแรงของยา เช่น กี่มิลลิกรัมต่อเม็ด
- จำนวนที่คาดว่ากินเข้าไป
- เวลาที่คาดว่าได้รับยา
- น้ำหนักและข้อมูลสุขภาพของสัตว์
- บรรจุภัณฑ์หรือฉลากยา (หากมี)
"ไม่ควรตัดสินใจทำให้อาเจียนหรือให้ยาชนิดอื่นเพื่อแก้พิษเอง เพราะแนวทางจัดการขึ้นอยู่กับชนิดสาร ปริมาณ ระยะเวลาที่ได้รับ และอาการของสัตว์"
อาการที่ควรรีบพบสัตวแพทย์
หลังได้รับยาหรือผลิตภัณฑ์ของคน หากพบอาการ เช่น
- อาเจียนหรือท้องเสีย
- ซึม อ่อนแรง หรือเดินผิดปกติ
- ไม่กินอาหาร
- น้ำลายไหลมาก
- หายใจผิดปกติ
- สั่นหรือชัก
- เหงือกมีสีผิดปกติ
- อุจจาระดำหรือมีเลือด
- ปวดท้อง
- หมดสติ
- มีอาการหน้าบวม
ควรได้รับการประเมินจากสัตวแพทย์โดยเร็ว เพราะอาการและความรุนแรงของพิษแตกต่างกันตามชนิดของสารและปริมาณที่ได้รับ
สรุป: ยาของคนไม่ควรนำมาให้สัตว์กินเอง
ยาลดไข้ ยาแก้ปวด ยาแก้อักเสบ ยาแก้หวัด รวมถึงสมุนไพรและอาหารเสริมของคน อาจเป็นอันตรายต่อสุนัขและแมวได้
โดยเฉพาะพาราเซตามอล ไอบูโพรเฟน แอสไพริน และนาพรอกเซน ซึ่งมีรายงานการเกิดพิษในสัตว์เลี้ยง และแมวมีความไวต่อยาบางชนิดสูงเป็นพิเศษ
"สุนัขและแมวไม่สามารถพูดได้" หากน้องมีไข้ ปวด ซึม หรือมีอาการผิดปกติ ควรหาสาเหตุของอาการและให้สัตวแพทย์เป็นผู้ประเมินการรักษา แทนการเลือกยาจากตู้ยาของคนเอง