เนื้องอกในสุนัขและแมว อาการ การตรวจ และการรักษา
เนื้องอกชนิดไม่ร้ายอาจไม่แพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่น แต่บางก้อนอาจมีขนาดใหญ่ขึ้นหรือกดเบียดอวัยวะจนเกิดปัญหาได้ ส่วนเนื้องอกชนิดร้ายสามารถแทรกเข้าเนื้อเยื่อข้างเคียงและแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นได้ ดังนั้น การพบก้อนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าเป็นมะเร็งหรือไม่ จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อระบุชนิดของก้อน
เนื้องอก คือการเจริญเติบโตของเซลล์ที่ผิดปกติ สามารถเกิดขึ้นได้ในหลายอวัยวะและเนื้อเยื่อของร่างกาย โดยเนื้องอกมีทั้งชนิด ไม่ร้ายแรง (Benign) และ มะเร็งหรือชนิดร้าย (Malignant)
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
เนื้องอกในสัตว์เลี้ยงไม่ได้มีสาเหตุเดียว ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจแตกต่างกันตามชนิดของเนื้องอก ได้แก่ อายุ พันธุกรรม ฮอร์โมน สิ่งแวดล้อม และปัจจัยเฉพาะของเนื้อเยื่อหรืออวัยวะนั้น ๆ โดยทั่วไปความเสี่ยงของการเกิดมะเร็งจะเพิ่มขึ้นเมื่อสัตว์มีอายุมากขึ้น แต่สัตว์อายุน้อยก็สามารถเกิดเนื้องอกได้เช่นกัน
ตัวอย่างเนื้องอกที่พบในสุนัขและแมว ได้แก่ เนื้องอกผิวหนัง เนื้องอกต่อมน้ำนม เนื้องอกกระดูก เนื้องอกในช่องปาก และมะเร็งของระบบน้ำเหลือง
การตรวจวินิจฉัยเนื้องอก
การคลำพบก้อนเพียงอย่างเดียว ยังไม่สามารถบอกได้ว่าก้อนนั้นเป็นมะเร็งหรือไม่ สัตวแพทย์อาจพิจารณาตรวจตามลักษณะและตำแหน่งของก้อน เช่น
1. ตรวจร่างกายและประวัติสุขภาพ
ประเมินตำแหน่ง ขนาด ลักษณะ การยึดติดกับเนื้อเยื่อ และตรวจต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง
2. ตรวจเซลล์ด้วยการดูดด้วยเข็มขนาดเล็ก (FNA/Cytology)
เป็นการเก็บเซลล์จากก้อนเพื่อนำไปตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ สามารถช่วยระบุชนิดของเซลล์หรือคัดกรองเนื้องอกบางชนิดได้ แต่ไม่สามารถวินิจฉัยเนื้องอกทุกชนิดได้อย่างสมบูรณ์
3. ตรวจชิ้นเนื้อ (Biopsy/Histopathology)
เป็นการนำเนื้อเยื่อไปตรวจทางพยาธิวิทยา สามารถช่วยระบุชนิดของเนื้องอกว่าเป็นชนิดไม่ร้ายหรือชนิดร้าย รวมถึงประเมินลักษณะสำคัญของเนื้องอกและขอบเขตการผ่าตัดได้ในหลายกรณี
4. ตรวจเพิ่มเติมเพื่อประเมินการแพร่กระจาย (Staging)
ในกรณีที่สงสัยมะเร็ง อาจต้องตรวจเลือด เอกซเรย์ อัลตราซาวด์ CT หรือการตรวจอื่นตามความเหมาะสม เพื่อประเมินสุขภาพโดยรวม ตำแหน่งของก้อน ต่อมน้ำเหลือง และการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่น
การรักษาเนื้องอก
แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับ ชนิดของเนื้องอก ตำแหน่ง ขนาด ระยะของโรค สุขภาพโดยรวม และการแพร่กระจาย จึงไม่ใช่ทุกก้อนที่จะใช้วิธีเดียวกัน
- การผ่าตัด
การผ่าตัดเป็นวิธีรักษาที่ใช้กับเนื้องอกหลายชนิด โดยมีเป้าหมายเพื่อเอาก้อนออกและควบคุมโรคเฉพาะบริเวณ ในบางกรณีการผ่าตัดสามารถเป็นการรักษาหลักได้ โดยเฉพาะเมื่อเนื้องอกยังจำกัดอยู่ในตำแหน่งที่สามารถผ่าตัดออกได้
หลังผ่าตัด ก้อนหรือชิ้นเนื้อควรได้รับการตรวจทางพยาธิวิทยาตามข้อบ่งชี้ เพื่อยืนยันชนิดของเนื้องอกและประเมินปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกลับเป็นซ้ำหรือการแพร่กระจาย
- การรักษาอื่น ๆ
ในบางชนิดของมะเร็ง อาจพิจารณาใช้เคมีบำบัด รังสีรักษา ภูมิคุ้มกันบำบัด หรือการรักษาร่วมหลายวิธี ขึ้นอยู่กับชนิดและระยะของมะเร็ง การรักษาจึงควรวางแผนเป็นรายตัวโดยสัตวแพทย์
ทำไมไม่ควรรอดูว่าก้อนจะโตหรือไม่?
ก้อนบางชนิดอาจเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้ายและเติบโตช้า ขณะที่บางชนิดสามารถบุกรุกเนื้อเยื่อหรือแพร่กระจายได้ การรอให้ก้อนโตขึ้นจึงไม่ได้ช่วยระบุว่าก้อนนั้นเป็นชนิดใด และอาจทำให้การวางแผนรักษาทำได้ยากขึ้นในบางกรณี
ดังนั้น หากพบก้อนใหม่ ก้อนโตขึ้น หรือก้อนมีการเปลี่ยนแปลง ควรให้สัตวแพทย์ตรวจประเมินเพื่อพิจารณาวิธีตรวจที่เหมาะสม
ตรวจ ประเมิน และผ่าตัดเนื้องอก ที่โรงพยาบาลสัตว์เชิงเนิน ระยอง
หากพบก้อนผิดปกติในสุนัขหรือแมว สามารถพาน้องเข้ารับการตรวจประเมินกับสัตวแพทย์ เพื่อพิจารณาลักษณะของก้อน การตรวจเพิ่มเติม และแนวทางการรักษาที่เหมาะสม
ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัด สัตวแพทย์จะประเมินสุขภาพโดยรวมและวางแผนการผ่าตัดตามตำแหน่งและลักษณะของก้อน รวมถึงพิจารณาการส่งตรวจชิ้นเนื้อตามความเหมาะสม