อาการเริ่มต้นของนิ่วในแมว มีอะไรบ้าง?

• เบ่งฉี่นาน หรือเข้ากระบะบ่อยผิดปกติ

แมวอาจเข้าไปในกระบะทรายหลายครั้ง ใช้เวลานานในการปัสสาวะ หรือพยายามเบ่งแต่ปัสสาวะออกมาเพียงเล็กน้อย

• ร้องหรือแสดงอาการเจ็บขณะปัสสาวะ

หากทางเดินปัสสาวะเกิดการระคายเคืองหรือมีการอุดตัน แมวอาจแสดงอาการเจ็บหรือร้องขณะพยายามปัสสาวะ

• สีของปัสสาวะเปลี่ยนไป

ปัสสาวะอาจมีเลือดปน ทำให้มีสีชมพู แดง หรือมีลักษณะผิดไปจากปกติ ภาวะเลือดปนในปัสสาวะเป็นหนึ่งในอาการที่พบได้ในโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างของแมว รวมถึงนิ่ว

• เลียบริเวณอวัยวะเพศหรือดูระคายเคือง

แมวที่รู้สึกไม่สบายบริเวณทางเดินปัสสาวะอาจเลียบริเวณอวัยวะเพศบ่อยขึ้น หรือมีพฤติกรรมที่แสดงถึงความระคายเคือง

• ปัสสาวะนอกกระบะทราย

การปัสสาวะนอกกระบะทราย หรือปัสสาวะในสถานที่ที่ไม่เคยทำมาก่อน อาจเป็นหนึ่งในสัญญาณของโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าแมวเป็นนิ่วเสมอไป เพราะโรคอื่น เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบ โรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง หรือท่อปัสสาวะอุดตัน ก็สามารถทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ การตรวจจึงมีความสำคัญในการหาสาเหตุที่แท้จริง

นิ่วในแมวคืออะไร?

นิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะ หรือ Uroliths คือก้อนแร่ธาตุที่เกิดจากสารต่าง ๆ ในปัสสาวะตกผลึกและรวมตัวกันจนมีขนาดใหญ่ขึ้น

นิ่วไม่ได้มีชนิดเดียว โดยชนิดที่พบได้บ่อยในแมว ได้แก่

• Calcium oxalate
• Struvite
• รวมถึงนิ่วชนิดอื่น ๆ ที่พบได้น้อยกว่า เช่น urate และ cystine

ชนิดของนิ่วมีความสำคัญ เพราะนิ่วแต่ละชนิดมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องและแนวทางการรักษาแตกต่างกัน

กรณีพบผลึกในปัสสาวะไม่ได้หมายความว่าแมวมี “ก้อนนิ่ว” เสมอไป และไม่ควรเลือกวิธีรักษาจากชนิดของผลึกที่พบเพียงอย่างเดียว

นิ่วในแมวเกิดจากอะไร?

การเกิดนิ่วไม่ได้มีสาเหตุเดียว แต่เกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งลักษณะของปัสสาวะ อาหาร ปริมาณน้ำที่ได้รับ สุขภาพ และปัจจัยเฉพาะตัวของแมว

1. ปัจจัยภายนอก

💧 การได้รับน้ำและความเข้มข้นของปัสสาวะ

เมื่อปัสสาวะมีความเข้มข้นสูง แร่ธาตุที่เกี่ยวข้องกับการเกิดนิ่วจะมีความเข้มข้นมากขึ้น ซึ่งเอื้อต่อการเกิดผลึกและการรวมตัวเป็นนิ่ว

การเพิ่มปริมาณน้ำที่แมวได้รับช่วยเพิ่มปริมาณปัสสาวะและลดความเข้มข้นของสารที่เกี่ยวข้องกับการเกิดนิ่ว จึงเป็นส่วนสำคัญของการป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำในแมวที่มีประวัตินิ่วบางชนิด

🍽️ อาหาร

องค์ประกอบของอาหารมีผลต่อปริมาณแร่ธาตุ ความเข้มข้น และค่า pH ของปัสสาวะ จึงมีความเกี่ยวข้องกับการเกิดนิ่วบางชนิด

แต่ไม่ควรสรุปง่าย ๆ ว่า “อาหารชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นสาเหตุของนิ่วทุกชนิด” เพราะปัจจัยที่เกี่ยวข้องแตกต่างกันตามชนิดของนิ่ว

🏠 การเลี้ยงและสิ่งแวดล้อม

งานวิจัยบางฉบับพบความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เช่น การเลี้ยงแมวในบ้านอย่างเดียว กับนิ่วบางชนิด แต่ความสัมพันธ์ดังกล่าวไม่ควรตีความว่าเป็นสาเหตุโดยตรงในแมวทุกตัว

ปัจจัยด้านการเคลื่อนไหว ปริมาณน้ำที่ได้รับ และพฤติกรรมการขับถ่ายอาจเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงโดยรวมของระบบทางเดินปัสสาวะ

2. ปัจจัยภายในร่างกาย

🧪 ค่า pH และองค์ประกอบของปัสสาวะ

ค่า pH ของปัสสาวะ รวมถึงความเข้มข้นของแร่ธาตุและสารต่าง ๆ มีผลต่อการตกผลึกและการก่อตัวของนิ่ว โดยนิ่วแต่ละชนิดมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเกิดแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น Struvite มีความสัมพันธ์กับปัสสาวะที่มีค่า pH สูงขึ้น ขณะที่ Calcium oxalate มีปัจจัยเกี่ยวข้องแตกต่างออกไป

🧬 โรคหรือความผิดปกติภายในร่างกาย

แมวบางตัวอาจมีปัจจัยภายในที่เพิ่มโอกาสเกิดนิ่ว เช่น ภาวะแคลเซียมในเลือดสูง (Hypercalcemia) ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการเกิด Calcium oxalate uroliths

นอกจากนี้ ปัจจัยด้านการเผาผลาญ พันธุกรรม อายุ สายพันธุ์ และโรคบางอย่างก็อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับนิ่วบางประเภท

นิ่วในแมวเกิดบริเวณไหนได้บ้าง?

นิ่วสามารถเกิดขึ้นได้ ตลอดแนวระบบทางเดินปัสสาวะ ไม่ได้เกิดเฉพาะในกระเพาะปัสสาวะเท่านั้น

1. ไต — Kidney

เรียกว่า Nephroliths

นิ่วในไตบางตัวอาจไม่แสดงอาการชัดเจน และอาจพบโดยบังเอิญจากการตรวจภาพวินิจฉัย แต่หากมีการอักเสบ การติดเชื้อ หรือส่งผลต่อการไหลของปัสสาวะ ก็สามารถทำให้เกิดปัญหาได้

2. ท่อไต — Ureter

เรียกว่า Ureteroliths

หากนิ่วไปอุดตันบริเวณท่อไต ปัสสาวะจากไตจะไม่สามารถไหลลงสู่กระเพาะปัสสาวะได้ตามปกติ ภาวะนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายต่อไตและจำเป็นต้องได้รับการดูแลอย่างรวดเร็ว

3. กระเพาะปัสสาวะ — Bladder

เรียกว่า Urocystoliths

เป็นตำแหน่งที่พบก้อนนิ่วได้ และนิ่วสามารถระคายเคืองผนังกระเพาะปัสสาวะ ทำให้มีอาการปัสสาวะผิดปกติหรือมีเลือดปนในปัสสาวะ

4. ท่อปัสสาวะ — Urethra

เรียกว่า Urethroliths

ตำแหน่งนี้มีความสำคัญ เพราะนิ่วหรือวัสดุที่เกิดจากผลึกสามารถเข้าไปอุดตันทางเดินปัสสาวะได้ โดยเฉพาะในแมวเพศผู้ที่มีท่อปัสสาวะแคบกว่า

หากแมว พยายามปัสสาวะแต่ปัสสาวะไม่ออก หรือออกเพียงไม่กี่หยด ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ควรได้รับการตรวจจากสัตวแพทย์โดยเร็ว

ทำไม “ฉี่ไม่ออก” จึงต้องรีบพบสัตวแพทย์?

หากท่อปัสสาวะเกิดการอุดตัน ปัสสาวะจะไม่สามารถระบายออกจากร่างกายได้ตามปกติ ทำให้เกิดความผิดปกติของสมดุลของเหลวและสารต่าง ๆ ในร่างกาย

ภาวะท่อปัสสาวะอุดตันจึงถือเป็น ภาวะฉุกเฉินทางสัตวแพทย์ โดยเฉพาะในแมวเพศผู้

เจ้าของไม่ควรรอดูอาการเอง หากพบว่าแมวเข้ากระบะบ่อย เบ่งนาน แต่ไม่มีปัสสาวะออก หรือมีอาการเจ็บอย่างชัดเจน ควรพาไปพบสัตวแพทย์ทันที

ตรวจนิ่วในแมวอย่างไร?

การวินิจฉัยไม่ได้อาศัยการสังเกตอาการเพียงอย่างเดียว เพราะอาการของนิ่วสามารถคล้ายกับโรคทางเดินปัสสาวะอื่น ๆ

สัตวแพทย์อาจใช้การตรวจหลายวิธีร่วมกัน เช่น

🧪 ตรวจปัสสาวะ ช่วยประเมินลักษณะปัสสาวะ ค่า pH ความเข้มข้น ผลึก และความผิดปกติอื่น ๆ

🩺 X-ray สามารถช่วยตรวจหานิ่วบางชนิดและประเมินตำแหน่งของนิ่วภายในระบบทางเดินปัสสาวะ

🧬 Ultrasound ช่วยตรวจดูระบบทางเดินปัสสาวะและประเมินตำแหน่งของนิ่ว รวมถึงความผิดปกติอื่น ๆ ที่อาจเกิดร่วมกัน

🩸 ตรวจเลือด อาจจำเป็นในบางกรณี เพื่อประเมินการทำงานของไตและความผิดปกติอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

การเลือกตรวจขึ้นอยู่กับอาการและดุลยพินิจของสัตวแพทย์

นิ่วในแมวรักษาอย่างไร?

การรักษาขึ้นอยู่กับ ชนิด ตำแหน่ง ขนาด จำนวนของนิ่ว และว่ามีการอุดตันหรือไม่

บางกรณีสามารถใช้การจัดการด้านอาหารเพื่อช่วยละลายนิ่ว Struvite ที่เหมาะสมกับการละลาย ขณะที่นิ่ว Calcium oxalate ไม่สามารถละลายด้วยอาหารได้

หากนิ่วไม่สามารถจัดการด้วยวิธีทางการแพทย์ หรือมีปัญหาการอุดตัน อาจจำเป็นต้องใช้หัตถการเพื่อเอานิ่วออก หรือพิจารณาการผ่าตัดตามความเหมาะสมของแต่ละเคส

หลังการรักษา การวิเคราะห์ชนิดของนิ่วและการวางแผนป้องกันการเกิดซ้ำก็มีความสำคัญเช่นกัน เพราะแมวที่เคยเกิดนิ่วมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้

หากน้องแมวมีอาการผิดปกติเกี่ยวกับการปัสสาวะ สามารถเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุได้ที่ โรงพยาบาลสัตว์เชิงเนิน

โรงพยาบาลสัตว์เชิงเนิน มีบริการตรวจวินิจฉัย

🧬อัลตราซาวน์ (Ultrasound)

🩺เอกซเรย์ (X-ray)

👨🏻‍⚕️ การตรวจและหัตถการทางสัตวแพทย์

🔪 หัตถการผ่าตัด ในกรณีที่สัตวแพทย์ประเมินว่าจำเป็น

📞 สอบถามรายละเอียดและนัดหมายก่อนเข้ารับบริการได้ที่โรงพยาบาลสัตว์เชิงเนิน